Locke: O contrato social e os dereitos naturais

O pensamento político de John Locke

O pensamento político de John Locke sitúase no século XVII e constitúe un dos piares fundamentais do liberalismo moderno. A súa teoría inscríbese dentro do contractualismo, corrente segundo a cal a sociedade e o Estado teñen a súa orixe nun pacto ou contrato social entre individuos libres, e tamén dentro do naturalismo político, pois fundamenta a súa teoría na existencia dunha lei natural e de dereitos naturais previos ao Estado.

A orixe do poder e a igualdade natural

Fronte ao absolutismo que defendía a orixe divina do poder, Locke sostén que a autoridade política non procede de Deus, senón do consentimento dos cidadáns. Todos os seres humanos nacen libres e iguais, e son donos de si mesmos. Esta igualdade natural implica que ningún individuo ten dereito a dominar a outro.

Para explicar a orixe do poder político, Locke parte do estado de natureza, unha situación hipotética anterior á creación do Estado. Neste estado, os individuos son libres e iguais e están rexidos pola lei natural, que a razón humana pode coñecer. Esta lei recoñece unha serie de dereitos naturais fundamentais:

• O dereito á vida.
• O dereito á liberdade.
• O dereito á propiedade.

A propiedade e o contrato social

A propiedade ocupa un lugar central na súa teoría. Locke xustifícaa afirmando que cada persoa é propietaria do seu corpo e do seu traballo; cando alguén mestura o seu traballo cos recursos naturais, convérteos en propiedade privada, sempre que deixe "abondo e tan bo" para os demais. Así, a propiedade non é unha creación do Estado, senón un dereito natural anterior a el.

Con todo, no estado de natureza estes dereitos non están plenamente garantidos, pois non existe unha autoridade común que os protexa. Cada individuo ten o dereito de facer xustiza pola súa man, o que pode xerar conflitos. Para evitar esta inseguridade, os individuos deciden establecer un pacto ou contrato social polo que crean unha sociedade política.

O Estado civil e a protección de dereitos

Neste pacto non renuncian aos seus dereitos naturais, senón que ceden unicamente o dereito individual de facer xustiza a un poder común que os protexa. Deste modo xorde o Estado civil, cuxa función principal é garantir e protexer os dereitos naturais. O poder político é, polo tanto, limitado e está ao servizo dos cidadáns. Se o goberno non cumpre esta función, o pobo conserva o dereito de resistencia.

Ademais, Locke defende que os poderes do Estado deben estar divididos e separados, principalmente o lexislativo e o executivo, para evitar abusos e asegurar o control mutuo. Esta división é unha garantía da liberdade.

Locke fronte a Hobbes

En comparación con Hobbes, tamén contractualista, as diferenzas son claras. Para Hobbes, o estado de natureza é unha situación de guerra de todos contra todos que xustifica un poder absoluto. Pola contra, para Locke o estado de natureza non é unha guerra permanente, senón unha situación relativamente pacífica pero insegura, o que leva á creación dun poder limitado. Así, mentres Hobbes xustifica o absolutismo, Locke fundamenta o liberalismo político.

Conclusión

En conclusión, Locke establece un modelo baseado na protección dos dereitos naturais, no consentimento dos gobernados e na limitación do poder. Por iso é considerado un dos pais do liberalismo.