O Idealismo Trascendental de Kant: Análise da Razón Pura

Contextualización do pensamento de Kant

Kant, o filósofo máis representativo da Ilustración, foi un defensor do uso público da razón. No marco histórico do século XVIII, o "Século das Luces", viviu o Despotismo Ilustrado e a Ilustración Europea. Naceu en 1724 en Königsberg, nunha familia "pietista", e caracterizouse pola sobriedade nos costumes e unha vida rutineira. As súas influencias inclúen o Racionalismo, Hume e Newton. As súas obras máis destacadas son: Crítica da Razón Pura, Crítica da Razón Práctica e Crítica do Xuízo.

O Idealismo Trascendental: Crítica da Razón Pura

Que podo coñecer?

A Crítica da Razón Pura aborda a posibilidade e os límites do coñecemento humano, superando os enfoques racionalista e empirista. O coñecemento ten dous polos: suxeito e obxecto. Kant propón un xiro copernicano: o suxeito constitúe o obxecto a partir dos datos da experiencia.

Condicións do coñecemento

• Condicións empíricas: a posteriori (da experiencia), singulares e continxentes.
• Condicións transcendentais: a priori (previas á experiencia), universais e necesarias.

O idealismo transcendental sostén que o suxeito impón as condicións transcendentais a priori á experiencia para constituír o obxecto de coñecemento.

Análise lóxica dos xuízos da ciencia

A ciencia é un sistema de xuízos sintéticos a priori: son extensivos e amplían o coñecemento, e teñen valor necesario e universal. Como son posibles en Matemáticas e Física? Serán posibles na Metafísica?

División da Crítica da Razón Pura

• Estética transcendental: análise das condicións a priori da sensibilidade e dos fundamentos das Matemáticas.
• Analítica transcendental: análise das condicións a priori do entendemento e dos fundamentos da Física.
• Dialéctica transcendental: análise da función da razón e da imposibilidade da Metafísica como ciencia.

Estética Transcendental: O Coñecemento Sensible

A sensibilidade é a facultade pasiva de recibir sensacións da experiencia. A intuición é a representación directa e inmediata de algo singular. A sensación é a materia das intuicións. As condicións transcendentais a priori son o espazo e o tempo.

Espazo e tempo

Son formas a priori da sensibilidade e intuicións puras. Non proceden da experiencia, senón que a preceden. O espazo e o tempo son da sensibilidade externa, e só o tempo da sensibilidade interna. Non son conceptos empíricos, senón representacións directas e inmediatas de algo único e singular.

Xuízos sintéticos a priori en Matemáticas

Os teoremas da xeometría son universais e necesarios, baseados na intuición pura do espazo. Os teoremas da aritmética son universais e necesarios, baseados na intuición pura do tempo.

Analítica Transcendental: O Coñecemento Intelectual

O entendemento sintetiza os fenómenos da experiencia mediante conceptos e integra os conceptos en xuízos. Os conceptos empíricos proceden da experiencia, e os conceptos puros son categorías a priori do entendemento.

Dedución das categorías

Kant deduce 12 categorías a partir dos tipos de xuízos lóxicos.

Esquematismo e principios do entendemento

Os esquemas son regras de aplicación das categorías aos datos empíricos. Os principios puros do entendemento son proposicións universais e necesarias, a priori.

Xuízos sintéticos a priori en Física

As leis da natureza son xuízos sintéticos a priori, universais e necesarios, resultado de aplicar as categorías a priori do entendemento aos fenómenos da experiencia.

Fenómeno e nóumeno

As categorías non se poden usar fóra dos fenómenos da experiencia. O fenómeno é o que aparece e é coñecido. O "nóumeno" ou cousa en si é incognoscible. Non coñecemos a realidade en si mesma, senón como a constitúe o suxeito transcendental a partir da experiencia.

Dialéctica Transcendental: O Coñecemento Racional

A razón sintetiza os coñecementos do entendemento mediante xuízos xerais, buscando principios explicativos amplos. Tende a ir máis alá da experiencia, formulando sínteses absolutas: as ideas metafísicas.

As ideas metafísicas

Son principios especulativos da razón que pretenden ser sínteses "transcendentes" máis alá da experiencia empírica:

• Alma: síntese da experiencia interior.
• Universo: síntese da experiencia exterior.
• Deus: síntese da experiencia interior e exterior.

A Dialéctica transcendental critica estas ideas:

• A Psicoloxía racional (alma) fundaméntase en paraloxismos.
• A Cosmoloxía (universo) conduce a antinomias.
• A Teoloxía racional (Deus) usa argumentos que non respectan as regras lóxicas.

A Metafísica carece de valor como ciencia.

Conclusións da dialéctica transcendental

As categorías non son aplicables máis alá dos fenómenos da experiencia. A Metafísica é unha ilusión transcendental. Non é posible o coñecemento de realidades transcendentes ou "noumenos". As ideas da metafísica teñen un valor regulativo: avanzar no coñecemento e separar os coñecementos válidos dos non válidos. A razón teórica non pode excluír unha vía de acceso distinta ao coñecemento das cousas en si mesmas.