Historia do traballo, socialismo, anarquismo e dereito laboral en España

O traballo ao longo da historia

• Prehistoria:
  • Paleolítico: relacións laborais igualitarias; división do traballo de tipo sexual: os homes á caza, as mulleres á recolección e ao traballo doméstico.
  • Neolítico: aparición da agricultura e da gandaría, sedentarización, aparición das primeiras clases sociais, propiedade privada, relacións laborais desiguais e división sexual: os homes á gandaría e á caza, as mulleres á artesanía e aos traballos domésticos.
• Idade Antiga:
  • Civilizacións fluviais históricas (Mesopotamia e Exipto): relacións laborais; traballan para o Estado; todo pertence ao Estado; aparición de dous oficios.
  • Civilizacións marítimas (Grecia e Roma): relacións laborais baseadas na escravitude.
• Idade Media:
  • Alta Idade Media (feudalismo): relacións laborais de servidume; traballadores servos da gleba.
  • Baixa Idade Media: o campo mantén a servidume; nos burgos aparecen as asociacións de artesáns por oficio; categorías de traballadores: mestre, oficial e aprendiz.
• Idade Moderna: o campo mantén a servidume; na cidade decae o sistema gremial; aparición de novas formas de produción: sistema a domicilio e manufactura.
• Idade Contemporánea:
  • Revolución industrial; burguesía capitalista e proletariado urbano.
  • Clases antagónicas, malas condicións laborais e de vida, movemento obreiro e sindicatos.
  • O Estado non pode seguir sen intervir na vida laboral: aparecen as normas laborais.

Socialismo

O socialismo é un sistema de organización social e económica que se basea na propiedade e na administración colectiva ou estatal dos medios de produción. É unha teoría filosófica e política desenvolvida polo alemán Karl Marx, así como o movemento político que pretendía establecer este sistema. O socialismo postula a regulación das actividades económicas e sociais por parte do Estado, así como a distribución dos bens. Naceu como un sistema anticapitalista.

Anarquismo

O termo anarquismo é de orixe grega e significa «sen autoridade nin poder». Anarquismo e marxismo coinciden na crítica ao capitalismo e na necesidade da súa eliminación. O anarquismo estivo moi influído pola idea de que o individuo é bo por natureza e de que é a sociedade a que destrúe a súa felicidade. Alcanzou a súa máxima influencia nos países máis avanzados. Algúns sectores do anarquismo defenderon a acción radical e violenta, concretada en atentados terroristas; nese sentido, esta corrente agresiva e salvaxe foi famosa na súa época.

Sindicatos católicos

Naceron en España durante o século XIX coa aparición de entidades que pretendían agrupar aos traballadores á marxe dos patróns ou en organizacións paralelas. Tiveron moi pouco desenvolvemento, coa aparición en 1840 e o seu mantemento. Entendéronse como asociacionismo profesional de clase. O primeiro intento español foi crear unha asociación de tipo sindical. Durante o segundo lustro do século XX buscáronse fórmulas para borrar a presenza patronal dos sindicatos confesionais. A dependencia da xerarquía eclesiástica freaba a eficacia de moitas das obras do movemento católico social de principios do XX.

Dereito laboral

Fontes externas

• Orixe comunitario da UE: directivas e regulamentos.
• Organización Internacional do Traballo (OIT).
• Tratados internacionais.

Fontes internas

• De orixe lexislativo: Constitución, lei orgánica e lei ordinaria.
• De orixe executivo (norma con rango de lei): decretos-lei e decretos lexislativos.
• Normas sen rango de lei: real decreto, regulamentos e resolucións.
• De orixe profesional: convenio, contrato, usos e costumes.
• Outras: xurisprudencia e doutrina legal.

Xerarquía das normas (pirámide)

Normas da UE, Constitución de 1978, tratados internacionais, lei orgánica, lei ordinaria, decretos-lei e decretos lexislativos; logo, real decreto, regulamentos, ordes, convenio colectivo, contrato, usos e costumes, e xurisprudencia.

Diferenzas entre lei orgánica e lei ordinaria

• Orgánica: regula materias determinadas. Para ser aprobada necesita maioría absoluta. Regula os dereitos fundamentais, os estatutos de autonomía e o sistema electoral.
• Ordinaria: normas aprobadas no Parlamento para materias non reservadas á lei orgánica. Para a súa aprobación é necesaria maioría simple.

Diferenzas entre decreto-lei e decreto lexislativo

• Decreto-lei: disposición que o Goberno aproba provisionalmente por razóns de necesidade e urxencia, é dicir, unha lei provisional. Posteriormente debe ser convalidada polo Congreso (no prazo dun mes).
• Decreto lexislativo: norma con rango de lei na que o Parlamento delegou expresamente no Goberno a súa redacción. Adoita darse en normas de carácter técnico e non político, ou cando refunden leis existentes. O Congreso delega no Goberno a capacidade de elaborar o dereito mediante textos refundidos.

Xurisprudencia

É unha fonte do dereito formada polos actos pasados dos que derivou a creación ou modificación das normas xurídicas.

Constitución Española de 1978

A Constitución, como norma suprema do Estado español, recolle unha serie de preceptos de natureza laboral, así como principios xerais de aplicación no ámbito do traballo. Destacan:

• Artigo 28.1: recolle o dereito á sindicación.
• Artigo 28.2: recolle o dereito á folga.
• Artigo 35: dereito e deber ao traballo e a un salario suficiente.
• Artigo 149.1.7: o Estado ten competencia exclusiva sobre a lexislación laboral, sen prexuízo da súa execución polos órganos das comunidades autónomas.

Contido laboral da UE

• Regulamentos: normas de aplicación en todos os Estados membros, que crean un mesmo dereito en toda a Unión.
• Directivas: marcan obxectivos aos destinatarios, que deben adoptar, nun prazo determinado, as medidas necesarias para conseguir os fins previstos.

Órganos de xurisdición laboral (pirámide)

Tribunal de Xustiza da UE, Tribunal Supremo, Audiencia Nacional, Tribunal Superior de Xustiza das comunidades autónomas e xulgados do social.

Organismos e servizos

• SMAC (Servizo de Mediación, Arbitraxe e Conciliación): con presenza nas capitais de provincia e ademais en Santiago, Ferrol e Vigo, en Galicia é un órgano administrativo onde, nalgunhas reclamacións, é obrigatorio formular unha conciliación previa antes de acudir ao xulgado do social.
• SERGAS (Servizo Galego de Saúde): encárgase de xestionar a política sanitaria en Galicia, consistente na prestación de servizos médicos, farmacéuticos, hospitalarios e vacinas, segundo as directrices fixadas pola Consellería de Sanidade da Xunta de Galicia.
• INSS (Instituto Nacional da Seguridade Social): ten encomendada a xestión e administración das prestacións económicas do sistema público de seguridade social e o recoñecemento do dereito á asistencia sanitaria, con independencia de que a lexislación aplicable teña natureza nacional ou internacional.
• ISM (Instituto Social da Mariña): xestiona a política de emprego dos traballadores afiliados ao réxime especial do mar.
• INEM (Instituto Nacional de Emprego): depende do Ministerio de Traballo e do Servizo Galego de Colocación, recoñece e abona as prestacións por desemprego e elabora as estatísticas de parados.

OIT e os seus convenios

A Organización Internacional do Traballo é a responsable da elaboración e supervisión das normas internacionais do traballo. É a única axencia das Nacións Unidas de carácter tripartito, xa que os representantes dos gobernos participan xunto cos empresarios e os traballadores na elaboración das súas políticas e programas.

• Convenio sobre a liberdade sindical e a protección do dereito de sindicación (núm. 87).
• Convenio sobre o dereito de sindicación e a negociación colectiva (núm. 98).
• Convenio sobre o traballo forzoso (núm. 29).
• Convenio sobre a abolición do traballo forzoso (núm. 105).
• Convenio sobre a idade mínima (núm. 138).
• Convenio sobre as peores formas de traballo infantil (núm. 182).
• Convenio sobre a igualdade de remuneración (núm. 100) e sobre a discriminación (núm. 111).

Inspección de traballo

A Inspección de Traballo actúa de oficio, por iniciativa propia ou por orde superior, e por denuncia de empresarios ou empregados. Así mesmo, pode reclamar os seus servizos calquera persoa que teña coñecemento de feitos que poidan constituír infracción das materias da súa competencia. Pode actuar tomando nota e controlar que se cumpran as normas.