Heráclito de Éfeso: Filosofía do Cambio e o Lume Eterno

Heráclito de Éfeso: Unha Introdución á súa Filosofía

Heráclito naceu en Éfeso, nunha familia nobilísima, e foi autodidacta. Escribiu un libro titulado Sobre a Natureza. Polo seu estilo, foi alcumado 'o Escuro', e a súa vida e forma de escribir aseméllano a Nietzsche, en quen a súa filosofía influíu notablemente. A súa doutrina resúmese en:

• Todo cambia.
• Loita de contrarios.
• O logos universal.
• O lume como arché.

A Doutrina Central: Todo Flúe

A principal idea recóllese na frase que resume a súa filosofía: 'Todo flúe, nada permanece'. Esta idea, tamén citada por Heráclito, influiría no mundo sensible de Platón.

A Tensión entre Contrarios

A segunda idea é que todo cambio débese a unha tensión entre contrarios, pero estes son inseparables, xa que se se separan, destrúese o mundo. Por defender esta idea, Hegel, o mestre de Marx, considerou a Heráclito como o inventor da dialéctica entendida como loita de contrarios.

O Logos Universal

A terceira idea é que este constante movemento non ocorre ao azar, senón que está suxeito a unha lei natural chamada logos universal. É dicir, existe un logos universal ou unha razón do universo que rexe o cambio. Esta razón non é a razón dos homes, pero a razón humana debe entender o logos universal e non se guiar só pola súa razón individual.

É dicir, o mundo é de natureza racional e o home debe descubrir esta razón que goberna o universo.

A Metáfora do Lume

Para exemplificar a idea de que todo cambia, a idea de dialéctica ou tensión de contrarios e a idea de logos universal, Heráclito utiliza a metáfora do lume como arché das cousas. Elixe o lume porque chispea nun constante movemento, aliméntase de obxectos que cambia a cinzas e vive só se hai combustible para mantelo e senón morre. Escribe: 'O lume é un eterno lume vivinte, que se ascende e se extingue conforme a medida'.

Cosmoloxía e o Eterno Retorno

Pensa que o cosmos é eterno, pero os estoicos posteriormente atribúenlle a idea de que cada certo tempo o universo destrúese nunha conflagración universal e volve a orixinarse do lume: é a idea de que no universo prodúcense ciclos cósmicos; é a vella idea de que o universo esténdese no tempo entendido como un círculo no que cada punto é á vez principio e fin e que todo é un eterno retorno, e esta idea influiría en Nietzsche. En cosmoloxía di que o universo non ten unha orixe absoluta senón que o tempo é como un círculo que todo parte do lume e retorna ao lume. Fala dunha vía descendente e dunha vía ascendente. Ambas forman un círculo.