Fonética galega: vogais semiabertas, semipechadas e inventario de sons

Resumo

O documento explica as vogais semiabertas e semipechadas do galego, indicando en que palabras, sufixos e contextos aparece cada unha. Inclúe tamén un inventario fonético con clasificación das vogais e consoantes segundo punto e modo de articulación.

Puntos clave

As vogais semiabertas /ɛ/ e /ɔ/ aparecen en palabras con e ou o breves do latín, en esdrúxulas, cultismos e nos sufixos -el, -ol, -elo, -ola, entre outros.
As vogais semipechadas aparecen en palabras con e ou o longos do latín, en sufixos tónicos como -és, -oso ou -on e nos infinitivos da segunda conxugación -er.
Diante de consoante palatal (ch, x, ñ, ll) ou formando ditongo con i, emprégase unha vogal semipechada.
Na clasificación das vogais, a/ e/ i/ o/ u/ distínguense segundo a altura, a posición (palatal, central ou velar) e a sonoridade.
Na clasificación das consoantes, distínguense oclusivas, fricativas, africadas, nasais, laterais e vibrantes, segundo o modo e o lugar de articulación e a sonoridade.
O arquifonema é o resultado da neutralización de dous fonemas nunha posición determinada e represéntase en maiúscula.

Ponte á proba

Fonética Galega: Vogais e Consoantes

Vogais Semiabertas

As vogais semiabertas preséntanse en galego nos seguintes casos:

En palabras con e ou o breves no latín: ferro, fero, besta, festa, medo.
En palabras esdrúxulas e cultismos: directo, época, óbolo, óbice.
Nas palabras rematadas en -el e -ol (ex: pastel, papel, mel, anel, caracol).
Nas palabras rematadas en -elo, -ela, -enza, -encio, -encia, -ola, -ocho, -ocha, -ote, -ota e -oz, e tamén os seus plurais.
Nos nomes das seguintes letras: e, o, efe, ele, eme, ene, eñe, erre e ese.
Nos indefinidos alguén, ninguén, ren, cadaquén, quenquera, calquera, mesmo, certo...
No interrogativo quen.
Nos numerais.
Na conxunción copulativa e.
Nas formas do posesivo noso, nosos, nosa, nosas.

Vogais Semipechadas

As vogais semipechadas preséntanse en galego nos seguintes casos:

En palabras con e ou o longos no latín: cheo, tona, rede.
Nos sufixos tónicos -és, -esa, -edo, -eza, -ello (agás vello), -ella (agás vella), -oso, -on, -ona, -or, -oño e -ollo: cangués, coruñesa.
Palabras rematadas en -eo, -ea, -oa: feo, fea, alleo.
Seguidas de consoante palatal (ch, x, ñ, ll) ou formando ditongo con i.
No infinitivo dos verbos da segunda conxugación -er.
Na vogal tónica dos verbos en -ear.
Formando ditongos decrecentes.
Nos demostrativos este, esta, ese, esa, aquel, aqueles.
Nos numerais tres, once, doce, trece, catorce.

Inventario Fonético Galego

Vogais

Clasificación das vogais:

a: Vogal aberta, central, sonora.
e: Vogal semipechada, palatal, sonora (representada como $\varepsilon$).
i: Vogal pechada, palatal, sonora.
o: Vogal semipechada, velar, sonora (representada como $\supset$).
u: Vogal pechada, velar, sonora.

Consoantes

Clasificación das consoantes:

b: Oclusivo, bilabial, sonoro.
$\\theta$ (c): Fricativo, interdental, xordo.
tʃ (ch): Africado, palatal, xordo.
d: Oclusivo, linguodental, sonoro.
f: Fricativo, labiodental, xordo.
g: Oclusivo, velar, sonoro.
k: Oclusivo, velar, xordo.
l: Lateral, alveolar, sonoro.
$\\lambda$ (ll): Lateral, palatal, sonoro.
m: Nasal, bilabial, sonoro.
n: Nasal, alveolar, sonoro.
$\\eta$ (nh): Nasal, velar, sonoro.
$\\text{ɲ}$ ($\text{Ñ}$): Nasal, palatal, sonoro.
p: Oclusivo, bilabial, xordo.
r: Vibrante múltiple, alveolar, sonoro.
ɾ: Vibrante simple, alveolar, sonoro.
s: Fricativo, alveolar, xordo.
t: Oclusivo, linguodental, xordo.
$\\int$ (x): Fricativo, palatal, xordo.

Notas Adicionais

// Indica a separación entre fonema vocálico e consonántico.

Arquifonema: Resultado dunha neutralización de 2 fonemas nunha determinada posición da palabra. Représentanse en maiúscula.

A diérese distingue cada vogal e cando non forma dígrafo.

Preguntas frecuentes

Que vogais semiabertas hai en galego?

As vogais semiabertas son /ɛ/ e /ɔ/ e aparecen, entre outros casos, en palabras con e ou o breves do latín, en palabras esdrúxulas e cultismos, e nos sufixos -el, -ol, -elo e -ola. O texto tamén as indica en numerais, na conxunción e e nos indefinidos alguén e ninguén.

Cando se usa unha vogal semipechada?

Úsase en palabras con e ou o longos do latín, nos sufixos tónicos -és, -oso, -on e -or, e nos infinitivos da segunda conxugación -er. Tamén aparece cando vai seguida de consoante palatal ou forma ditongo con i.

Que é o arquifonema?

É o resultado da neutralización de dous fonemas nunha determinada posición da palabra. Represéntase en maiúscula segundo o texto.