Filosofía Clásica e Moderna: Substancia, Ilustración e a Cidade Ideal

Os Principios da Filosofía: A Substancia en Descartes, Locke e Hume

A Substancia en Descartes

O tema central é a substancia. Para Descartes, a substancia é o que "non ten necesidade máis que de si mesma para existir". Polo tanto, tan só Deus é unha substancia propiamente dita. Tamén é para el substancia aquilo que Deus creou.

As dúas son substancias, pero con distinto senso: "é un nome que non se pode atribuír a Deus e ás criaturas no mesmo senso".

Tipos de Substancia Cartesiana

Por iso, para Descartes hai tres tipos de substancia:

• Deus (ou substancia infinita)
• A res cogitans (ou substancia espiritual)
• A res extensa (ou substancia material)

Atributos da Substancia

Pero entre as cousas creadas por Deus, algunhas non poden existir sen as outras, e a estas últimas chámalles atributos. Así, Deus ten varios atributos (é inmortal, inmaterial...), pero a res cogitans só ten un atributo, o pensamento, e a substancia material tamén ten un só atributo, a extensión.

A Crítica á Substancia: Locke e Hume

En relación á substancia, Locke e Hume opinan de forma distinta a Descartes.

A Visión de John Locke

Para Locke, a substancia é un "non sei que", un suxeito que ten calidades. Critica os tres tipos de substancia que propón Descartes porque di que teñen que estar baseados na experiencia. Sen embargo, respecta o cogito cartesiano: "Penso, logo existo", do que di que temos certeza intuitiva.

O mundo tamén existe para el. Locke distingue dous tipos de certeza:

• Deus: Certeza demostrativa, porque non o vemos pero vemos as súas consecuencias.
• Mundo: Certeza sensitiva, porque é a causa das nosas impresións.

Polo tanto, para el tamén existen Deus, o eu e o mundo.

A Perspectiva de David Hume

Para Hume, todo vira en torno ao principio da copia: "Unha idea é verdadeira se sabemos de que impresión vén". Polo tanto, como non temos impresión nin de Deus nin da substancia, non existen.

A Ilustración en Kant: Saída da Minoría de Idade

Definición e Obxectivo da Ilustración

Para Kant, a Ilustración é a "saída do home da súa minoría de idade". Isto tradúcese en "Pensa por ti mesmo", o que é igual que "non deixes a outros que pensen por ti". A Ilustración, como movemento cultural, quería estender iso a todas as artes e ámbitos do saber. Mentres os individuos sigan sometidos a dogmas relixiosos ou políticos e non sigan o seu propio camiño, permanecerán en "minoría de idade", unha condición da que son culpables e teñen que remediar.

Causas da Minoría de Idade

As causas da minoría de idade son a preguiza e a covardía dos individuos, pois di que nos sentimos cómodos cando os demais pensan por nós.

O Camiño cara á Liberdade e a Felicidade

Os titores, á súa vez, están interesados en que sigamos na minoría, pois se pensamos por nós mesmos, seremos un perigo. Sen embargo, para lograr a liberdade é necesario que pensemos por nós mesmos, e só sendo libres poderemos ser felices. A Ilustración é algo que debemos facer todos.

Unha Época de Ilustración, non Ilustrada

Kant di que vivimos nunha época de ilustración, pero non nunha época ilustrada, porque a maioría de homes están moi lonxe de pensar sen guías. Pero está claro que, ao mesmo tempo, o progreso da sociedade depende da liberdade de expresión, onde a sociedade ideal sería sen violencia e rexida pola xustiza mediante a "federación de nacións".

A Alma e a Cidade Ideal en Platón: Unha Simbiose

A Estrutura da Alma Platónica

Platón deseñou unha sociedade ideal baseada na súa total identificación coa alma. Distingue tres tipos de alma con distintas funcións:

• Parte racional: Situada na cabeza, é a que coñece. A súa virtude é a sabedoría.
• Parte irascible: Situada no peito, achega a forza para realizar unha acción. A súa virtude é a fortaleza.
• Parte concupiscible: Situada no abdome, é a que desexa. A súa virtude é a temperanza.

Tipos de Home Segundo a Alma

Platón distingue tamén tres tipos de home, segundo a parte da alma que domine:

• Os amantes da verdade e o coñecemento.
• Os amantes de disputas e honra.
• Os amantes da riqueza e dos praceres corporais.

As Clases Sociais na Cidade Ideal

Platón divide a sociedade ideal en tres clases, con funcións distintas:

• Clase produtora: A inferior, encargada de producir os bens necesarios para a sociedade.
• Clase dos gardiáns: Encargada de vixiar a orde social e defender a sociedade.
• Clase dos gobernantes: A superior, encargada de dirixir as outras dúas e procurar o benestar xeral.

Cada individuo, dependendo da súa alma, pertencerá a unha destas tres clases.

Os Gardiáns e a súa Educación

Os gardiáns deben ser escollidos entre os mellores; deben ter educación ximnástica e musical. Para evitar a súa corrupción, deberán levar unha vida en común, sen propiedades nin parellas.

Os Gobernantes Filósofos

Os gobernantes serán seleccionados entre os mellores gardiáns, completando a súa educación co estudo da aritmética, xeometría, astronomía e dialéctica. Os gobernantes teñen que ser anciáns e filósofos.

Virtudes Morais e Políticas

As virtudes morais e políticas son: sabedoría, fortaleza, temperanza e xustiza. Estas aplícanse ao individuo e á sociedade. Un individuo e unha sociedade son xustos cando son prudentes, valentes e moderados. A xustiza é como unha orde entre as partes da alma e as clases sociais, consistente en que cada unha realice a súa función e non interfira nas funcións das outras.

Réximes Políticos e a súa Dexeneración

Dependendo da clase social que goberne, Platón distingue cinco réximes políticos, formados pola dexeneración do anterior:

• Aristocracia: O mellor, mandan os homes sabios.
• Timocracia: Mandan os gardiáns. Predomina a ambición e o afán de gloria.
• Oligarquía: Mandan os cidadáns máis ricos. Estímase máis a riqueza ca virtude.
• Democracia: Manda o pobo. O que máis se estima é o afán desmedido de igualdade e liberdade.
• Tiranía: Manda o tirano, que escraviza ao pobo e impón a súa vontade por riba da lei.

Correlación entre Alma e Sociedade

As tres partes da alma correspóndense coas tres clases sociais. A virtude propia de cada parte da alma é a mesma ca de cada unha das clases. Cando as partes funcionan e cada clase cumpre, é a xustiza.