Filosofía Clásica: Coñecemento, Ética e Política

Texto 1: Epistemoloxía e Causa Primeira

O coñecemento (epistemoloxía) só existe cando coñecemos as causas. Isto leva ao argumento da primeira causa, tamén coñecida como motor inmóbil ou acto puro. A causa primeira relaciónase coa xeración, a corrupción e o cambio natural, e maniféstase no movemento, segundo a física.

Podemos preguntarnos por que existe esta causa primeira. As razóns poden ser:

• Constitutivo inherente (causa material intrínseca).
• Forma, modelo, esencia, definición (causa formal intrínseca).
• Xénese (causa eficiente extrínseca).
• Fin (causa final extrínseca).

1. Universais: Dedución vs. Indución

Existen dúas vías para abordar os universais:

• Deductiva: Dialéctica platónica, razón (episteme), do xeral ao particular, idealismo/racionalismo.
• Inductiva: Tradición (razón abstracta en Platón, razón material en Aristóteles), do particular ao xeral, empirismo.

2. Teoría Causal

3. A Noción da Primeira Causa (Anaxágoras, Aristóteles)

Anaxágoras: O arché componse de homeomerías dispostas ao azar, sen baleiro, nun cosmos finito e esférico. Existe un nous, unha intelixencia ordenadora, que é a causa do movemento do cosmos "real".

Aristóteles:

• Mundo supralunar (Éter): Movemento, motor inmóbil, pensamento que se pensa a si mesmo, acto puro.
• Mundo sublunar: Cambios naturais, cambios violentos, movemento (diferenzas entre as catro raíces).

Ambos os dous son deístas.

Texto 2: Ética, Política e o Fin dos Actos

Cal é o fin dos nosos actos? Se fosen moitos e diversos, caeríamos nun regressum infinitum. Polo tanto, debe haber un único fin, que é o bo, o mellor, e que desexamos por el mesmo. Este fin non depende de ningunha outra cousa.

En que consiste este fin? Na actividade política, que decide que ciencias son necesarias. Dela dependen a estratexia, a retórica e a ecoloxía. O fin pode ser individual (ben) ou colectivo (mellor). A teoloxía relaciónase co fin, e a vontade coa intención, que nos leva cara ao fin.

1. A Polis e o Cidadán

Antes: A polis era un estado autárquico e autosuficiente (Platón, Sócrates). O parlamento, a través da retórica, buscaba o interese xeral. Do parlamento emana o goberno (monarquía, aristocracia, democracia). Existía a figura do cidadán libre.

Despois: A polis xa non é autárquica, senón que depende do imperio, que deixa un delegado. Os impostos van para o emperador.

2. Lugar Natural e Eudaimonía

O lugar natural que nos corresponde (teoría) é a polis. O fin é a eudaimonía, unida ao pragmatismo. A polis é o lugar natural onde desempeñamos a actividade que nos é propia (ética). A contemplación (parcial) leva á eudaimonía (parcial), que á súa vez leva a unha vida boa e feliz.

3. Sociedade Política

A polis é máis complexa e precisa dun goberno: monarquía, aristocracia ou politeia (interese xeral). Existe unha relación entre ética e política.

• Platón (República): Idealismo, utopía. Igualitarismo (ensinanza para homes e mulleres). Democracia máis universal. Cuestiónase a escravitude.
• Aristóteles (Política): Empirismo, pragmatismo. Considera a escravitude como boa e necesaria. Defende a politeia. Analiza as formas de goberno.

Texto 3: Críticas a Platón e a Ética Aristotélica

1. Críticas Ontolóxicas a Platón

• Se o mundo intelixible e o sensible están separados (trascendente-inmanente), entón o ser das cousas non está nelas. Porén, nós recoñecemos as ousías, logo necesariamente o ser está nelas (hilemorfismo).
• As ideas platónicas son estáticas, polo tanto, o movemento queda inexplicado. Contrarréplica de Platón: a materia informe é caótica por ser imperfecta.

Desde un punto de vista ético e político, Platón defende o igualitarismo e a utopía, mentres que Aristóteles ten unha visión máis pragmática. Ambos son criticados no texto 2.

2. Ética Aristotélica

• Toda substancia ten que realizar a actividade que lle é propia (teleoloxía). No home, esta actividade é a contemplación (uso da razón, ataraxia).
• Porén, tal actividade será necesariamente parcial. A eudaimonía tamén será parcial.
• Só será posible achegarse a ela a través da vida na polis e da virtude (areté). A virtude é un hábito que se aprende.

Análise das virtudes:

• Dianoéticas: Phrónesis (prudencia).
• Éticas: Criterio para aplicar sobre elas o termo medio conforme a un mesmo e a amizade.

3. Sofistas e Relativismo

Os sofistas eran convencionalistas, escépticos e relativistas. O relativismo pode ser epistemolóxico ou ético (nomos = normas sociais). Sócrates e Platón critican o relativismo dos sofistas a través do idealismo. Aristóteles argumenta que, se só existise o relativismo, non existiría unha ética universal.