Figuras e Movementos Clave da Cultura Galega Contemporánea

Agrarismo: Movemento Campesiño Galego

Movemento reivindicativo do campesiñado galego, que se organizaba en sociedades e se manifestaba a través da prensa, mitins ou concentracións.

Irmandades da Fala: Nación e Cultura

(1916) Movemento político que definiu Galicia como unha nación, un país dotado de lingua, territorio, historia, cultura, etc., diferenciadas. Desenvolveu un importante traballo cultural, promovendo agrupacións de teatro, creando editoriais, revistas, etc., co obxectivo de culturizar.

Grupo Nós: Modernización Cultural Galega

Un dos proxectos editoriais máis destacados do galeguismo nacionalista, con énfase nos ámbitos científico e literario. Estaban vinculados a el Vicente Risco, Ramón Otero Pedrayo, Florentino López Cuevillas e Alfonso Daniel Rodríguez Castelao. Estes intelectuais modernizaron a cultura galega, afastándoa do folclorismo costumista. Destacaron na novela e no ensaio.

Antón Noriega Varela: Poeta do Saudosismo

(1869-1947, Mondoñedo) Poeta costumista. Incorpora o saudosismo portugués (movemento simbolista da saudade no pobo). Obras destacadas: Montañesas (1904) e Do ermo.

Ramón Cabanillas: Poeta das Irmandades

(1876-1959, Cambados) Colaborou activamente nas Irmandades da Fala e no Grupo Nós. A súa extensa obra poética divídese en:

• Poesía lírica: de carácter intimista, costumista e cívico. Obras: No desterro (1913), A rosa de cen follas (1927).
• Poesía narrativa: adopta de Eduardo Pondal o ton mítico e prehistórico. Obras: Na noite estreita (1926), O bendito San Amaro (1925).

Vicente Risco: Intelectual e Director de Nós

(1884-1963, Ourense) Foi un destacado galeguista e, en 1920, dirixiu a revista Nós. Tras a Guerra Civil, abandonou o galeguismo e apoiou o franquismo.

• Obra narrativa: Do caso que lle aconteceu ao doutor Alveiros (1919), O lobo da xente, A trabe de ouro e a trabe de alquitrán (1925), O porco de pé (1928).
• Obra ensaística: A súa vasta obra ensaística inclúe a fundamental Teoría do nacionalismo galego (1920), que define o país, e Nós, os inadaptados, que narra a evolución dos membros ata se converteren en galeguistas.

Ramón Otero Pedrayo: O Patriarca das Letras

(1888-1976, Ourense) O seu universo literario baséase na súa sólida formación cultural, no coñecemento directo do mundo dos campesiños e fidalgos, e no seu firme compromiso galeguista.

• Obra narrativa: Autor dunha das obras galegas máis extensas, que abrangue prosa, ensaio, poesía e teatro. Destacan Os camiños da vida (1928) e Arredor de si (1930).
• Obra ensaística: Ofrece unha completa síntese xeográfica, histórica e cultural de Galicia. Obras relevantes: Guía de Galicia (1926) e Ensaio histórico sobre a cultura galega (1939).

Castelao: Artista, Político e Símbolo Galego

(1886-1950, Rianxo) Naceu nunha familia mariñeira. Emigrou a Arxentina de neno, estudou Medicina en Compostela, e abandonou a carreira para dedicarse á arte e á política. Achegouse ao agrarismo e ás Irmandades da Fala, colaborando como director artístico da revista Nós. En 1922 comezou a obra narrativa Un ollo de vidro. Foi deputado nas Cortes polo Partido Galeguista, defendendo a aprobación do Estatuto de Autonomía. Exiliouse a Bos Aires por estar en contra do franquismo e alí faleceu.

• Obra narrativa: Os seus temas principais son o humanismo e o compromiso cos máis débiles, a crítica á marxinación económica de Galicia e a defensa da lingua galega fronte ao racismo e o fascismo. Obras: Un ollo de vidro (1922), Cousas, Retrincos, Os dous de sempre (1934).
• Obra ensaística: Caracterizada polo seu ideal nacionalista, destaca Sempre en Galiza (1944).
• Obra gráfica: Foi un prolífico pintor, debuxante e caricaturista. O seu humor crítico e irónico denunciaba os abusos dos caciques. Destaca o álbum Nós (1918).

Rafael Dieste: Mestre do Relato Curto

(1889-1981, Rianxo)

• Obra narrativa: Dos arquivos do trasno (1926) é unha colección de relatos breves que exploran temas de morte, misterio e medo, con historias moi condensadas e unha forte raíz popular en ambientación galega.
• Peza dramática: A fiestra valdeira (1927).

Os Ismos: Vangardas Artísticas e Literarias

Diferentes movementos que forman as vangardas artísticas e literarias: futurismo, cubismo, dadaísmo, surrealismo, creacionismo.

Manuel Antonio: Poeta Vangardista e Creacionista

(1900-1930) Mariñeiro, faleceu de tuberculose. Só publicou un poemario, De catro a catro (1928), e un manifesto xunto a Álvaro Cebreiro, Máis alá! (1922). A súa obra recolle a influencia vangardista do creacionismo, que concibía o poema como unha sucesión de imaxes. Outros trazos distintivos son o verso libre, o léxico tecnicista e os estranxeirismos, a ironía e os xogos humorísticos.