Empirismo de Hume: Coñecemento, Crítica e Fenomenalismo

O Empirismo Radical de David Hume

1. A Orixe do Coñecemento: As Percepcións

Para Hume, todos os nosos contidos mentais son percepcións e, por tanto, nacen da experiencia. Rexeita as ideas innatas; para Hume, o innatismo é falso.

As nosas percepcións poden ser clasificadas segundo:

• Grao de intensidade:
  • Impresións: Máis vivas e intensas.
  • Ideas: Copias máis débiles das impresións.
• Orixe:
  • De sensación: Procedentes dos sentidos externos.
  • De reflexión: Procedentes da experiencia interna (emocións, paixóns).
• Composición:
  • Simples: Non admiten división (cor, sabor).
  • Complexas: Combinación de percepcións simples (mazá).

2. A Asociación de Ideas

A imaxinación crea ideas complexas seguindo certas leis, que Hume denomina Leis de Asociación de Ideas:

1. Semellanza: Asociar ideas con certa similitude.
2. Contigüidade espazo-tempo: Asociar ideas que se dan próximas no espazo ou no tempo.
3. Relación causa-efecto: Asociar ideas onde unha segue habitualmente á outra (causa e efecto).

3. Tipos de Coñecemento ou Verdade

Hume considera dous tipos de proposicións ou verdades:

• Relacións de ideas (Verdades de razón): Xuízos cuxa verdade é indubidable, universal e necesaria. Descóbrense pola análise do significado dos termos (a priori). Ex: "Un triángulo ten tres ángulos". Non achegan coñecemento sobre o mundo.
• Cuestións de feito (Verdades de feito): Xuízos cuxa verdade ten que ser comprobada experimentalmente (a posteriori). O seu contrario é posible. Ex: "O sol sairá mañá". Achegan coñecemento sobre o mundo.

Crítica da Metafísica Racionalista

Como consecuencia da distinción anterior, Hume critica os conceptos fundamentais da metafísica.

4. Crítica da Causalidade

A conexión máis importante nas cuestións de feito é a relación de causalidade. Para Hume, o criterio de validez de toda idea é a posibilidade de sinalar a impresión orixinal correspondente.

Na conexión causa-efecto, temos a impresión dun feito A (causa) seguida da impresión doutro feito B (efecto). Porén, non temos impresión da conexión necesaria entre A e B. A idea de conexión necesaria xorde do hábito ou costume de observar repetidamente a sucesión de A e B.

Polo tanto, a causalidade non é unha lei da natureza, senón unha crenza baseada no costume, útil para a vida, pero sen fundamento racional absoluto.

5. Crítica da Idea de Substancia

Hume somete a crítica os tres tipos de substancia que Descartes concibía:

• Substancia Infinita (Deus): Non temos ningunha impresión directa de Deus ou do infinito. As nosas impresións son sempre de algo finito e concreto. A idea de Deus carece de impresión que a xustifique e resulta ser só unha crenza sen fundamento empírico.
• Substancia Pensante (Eu): Supoñemos un "eu" permanente detrás das nosas percepcións cambiantes. Porén, ao introspectarnos, só atopamos percepcións particulares (pensamentos, emocións), pero ningunha impresión constante do "eu". Para Hume, o "Eu" é un feixe de percepcións en fluxo continuo, unha crenza imaxinaria que tenta dar unidade a algo que non a ten.
• Substancia Externa (Mundo): Cremos na existencia dun mundo exterior independente das nosas percepcións. Para Hume, as "cousas" ou substancias externas son coleccións de impresións que a imaxinación agrupa baixo un nome. Son invencións que nos resultan útiles para organizar a experiencia e vivir.

Fenomenalismo e Escepticismo Moderado

6. O Fenomenalismo

O fenomenalismo é a teoría segundo a cal non é posible o coñecemento de nada distinto ás nosas propias percepcións (fenómenos). Non temos recursos para comprobar se existe algo máis alá delas.

7. A Postura Escéptica de Hume

Neste sentido, atribúese a Hume unha postura escéptica moderada: é imposible coñecer como é a verdadeira realidade en si mesma, independente da nosa experiencia.

Non obstante, Hume sinala trazos da experiencia que están na base da nosa crenza na existencia dun mundo exterior: a constancia e a coherencia das nosas percepcións.

Aínda que o fenomenalismo é a única postura filosófica estritamente razoable segundo os seus principios empiristas, Hume recoñece que é contraria ás crenzas naturais ou de sentido común, necesarias para a vida práctica.