Descartes: Teoría da Substancia, Mecanicismo e Dualismo
Descartes: Teoría da Substancia
A definición cartesiana de substancia é: aquilo que non necesita de nada máis que de si mesmo para existir.
Esta definición, tomada literalmente, só podería aplicarse propiamente a Deus, posto que as criaturas necesitan del para existir. Por esta razón, Descartes distingue entre substancia infinita (Deus) e substancia finita.
As Substancias Finitas: Pensamento e Extensión
Ademais de Deus, sabemos que existen dúas realidades coñecidas que non se poden reducir unha á outra (e por iso son substancias, debido á súa independencia mutua):
- A extensión (res extensa)
- O pensamento (res cogitans)
Por unha banda, Descartes afirma que nada pertence á súa esencia, agás que é unha cousa pensante e non extensa. Por outra banda, a extensión confírmase no feito de que temos unha idea clara e distinta dos corpos como cousas extensas e non pensantes.
Así, haberá dúas substancias finitas: unha cuxo atributo é o pensamento e outra cuxo atributo é a extensión. Todos os demais caracteres da substancia, que supoñen o atributo fundamental, son os diversos modos en que ten lugar a substancia. Descartes chámaos modos. Toda configuración espacial determinada é un modo da substancia extensa; todo pensamento determinado é un modo da res cogitans.
A res cogitans abarca exclusivamente o pensamento.
O Mecanicismo Cartesiano
A hipótese de Descartes sobre a res extensa, sobre a realidade física, é o mecanicismo: o movemento das partes será o que explica os fenómenos naturais.
Descartes considera dous tipos de calidades nas cousas materiais:
Calidades Secundarias
Cor, sabor, son, dureza, temperatura, etc.: calidades subxectivas, non medibles e non matematizables.
Calidades Primarias
A figura e o tamaño. Estas non son propiedades subxectivas e pódense describir mediante a xeometría e a álxebra.
Descartes non considera relevante para a súa descrición da realidade física o peso. Tampouco toma en consideración as forzas, como por exemplo a da gravidade (considera inverosímil que uns corpos atraian a outros a distancia).
O único aspecto que conserva da realidade material é a extensión; todos os corpos teñen altura, anchura e profundidade.
A outra compoñente da realidade para Descartes, ademais da extensión, é o movemento.
O movemento pode describirse a partir do espazo e o tempo, ambas magnitudes medibles e, por tanto, matematizables.
Leis do Movemento Cartesiano
- Lei da inercia: Cada parte da materia permanece no seu estado de movemento rectilíneo e uniforme mentres outra non a obriga a cambialo.
- Lei de acción e reacción: Cando un corpo empuxa a outro, comunícalle tanto movemento como el perde. Esta lei implica a conservación do movemento. Nun sistema sen rozamento, a cantidade de movemento inicial consérvase.
- Lei de composición do movemento circular: Cando un corpo se move, aínda que trace unha liña curva, a súa tendencia é a continuar en liña recta.
O mundo é, para o mecanicismo de Descartes, un mundo posto en movemento inicialmente e sen rozamento, e ese movemento inicial consérvase.
Descartes formula unha idea de mundo que se adapta ás necesidades de matematización; é dicir, que se poida expresar a través da álxebra. Só conserva aspectos cuantificables do mundo e rexeita os cualitativos.
O Dualismo das Substancias
O mundo físico é descrito en termos deterministas, pero o pensamento é libre; non está determinado.
Ao distinguir entre res cogitans e res extensa, Descartes cae no chamado dualismo substancial, e no problema conseguinte da comunicación das substancias (que é o problema das relacións entre alma e corpo, mente e cerebro, etc.).
O problema é: se res cogitans e res extensa son totalmente heteroxéneas, ¿como poden interactuar unha coa outra? (Pois é evidente que o fan). A solución que dá Descartes a este problema consiste en supoñer que a alma e o corpo atópanse unidas nun punto corporal concreto: na glándula pineal. Pero, ¿como é isto posible? Para Descartes, a alma tiña que ter algunha ponte que a puxese en contacto cos movementos corporais. Cre que é nese punto onde a alma se pon en contacto cos nervios que fan moverse os músculos.