Cantares Gallegos: Análise e Significado da Obra de Rosalía de Castro
O 17 de Maio de 1863: Nacemento de Cantares Gallegos
O 17 de maio de 1863, Rosalía de Castro asina a dedicatoria do seu primeiro libro de poesía galega: Cantares Gallegos. A data desta publicación supuxo un pulo decisivo do Rexurdimento.
Inspiración e Composición da Obra
No seu prólogo, a autora confesa que se inspirou no Libro de los Cantares de Antonio de Trueba. Seguindo o seu exemplo, Rosalía vai facendo glosas de cantares, refráns ou ditos populares ata compoñer 32 cantares na procura de reproducir o verdadeiro espírito do noso pobo. Esta obra organízase como un volume de poesía folk.
Significado e Intencionalidade Sociopolítica
Desde o comezo da obra, a historia vai máis alá dun simple afán revitalizador da cultura popular. A través dun exercicio de sonoridade, asistimos a unha alegoría da identidade galega, así como á defensa do país, das súas xentes e do seu idioma contra as inxustizas ás que se ven sometidos. Desta maneira, Cantares Gallegos constitúe unha obra de clara intencionalidade sociopolítica, clave para o reencontro da identidade da comunidade galega e a demostración do idioma como lingua literaria.
Asumindo a pintura de escenarios, costumes e tipos populares, os versos de Rosalía fornecen os seus aspectos positivos, rexeitando a visión discriminadora que de Galicia tiñan os centralistas.
Estrutura Circular e Voz Narrativa
O libro ten unha estrutura circular e enmárcase entre o primeiro e o último poema. Ambos os dous, a modo de prólogo e epílogo, están postos en boca dunha mociña de aldea, «a gaiteira», a quen a autora pide que cante na lingua galega, ao que esta accederá en representación do pobo.
En varios dos seus poemas, Rosalía cede a palabra a diferentes tipos populares, construíndo un escenario inconfundiblemente galego no que adquiren relevo tanto o folclore popular e os seus protagonistas como a propia autora, cunha voz lírica máis profunda e próxima aos seus desacougos íntimos, pero integrada como elemento activo da colectividade galega. O libro péchase coa mociña que se escusa modestamente pola falta de graza dos seus cantares.
Temáticas Recorrentes en Cantares Gallegos
Lirismo Populizante
Composicións artelladas a partir das vivencias de personaxes do rural cotián, amosando elementos folclóricos e os valores solidarios desa sociedade. Non é infrecuente que estes cadros costumistas estean ensombrecidos polas penurias, inxustizas sociais ou deshonras que sofren estes personaxes; é máis habitual que Rosalía empregue un ton desenfadado.
Temática Amorosa
Destaca tamén polo número de cantares a temática amorosa, expoñéndose normalmente as queixas dos namorados, as mágoas deixadas polos antigos amores, os resentimentos, as separacións... non sempre cun ton desenfadado.
A Voz da Muller
Desde o comezo da obra, Rosalía promove unha ollada en clave de «voz de muller» dominante ao longo da obra. As mulleres do rural, nais e labregas, a súa psicoloxía, nos seus devezos e angueiras a través de estampas, frescos… que amosan a súa presenza en romarías e traballo, o seu comportamento relixioso e afectivo e mais as dificultades da existencia cotiá. Ás veces ata expresan os seus desexos máis íntimos.
Carga Social e Patriótica
Tamén ofrece glosas dunha maior carga social e patriótica con temas como a emigración, a miseria, a marxinación que sofren os galegos ou a incomprensión dos casteláns cara a Galicia. Así, a emigración dos segadores preséntase como unha faceta reivindicativa da beleza e dos valores da propia terra fronte a Castela e unha denuncia do seu maltrato, como en «Castellanos de Castilla».