Aristóteles: Biografía, Filosofía e Helenismo

Marco conceptual

Biografía de Aristóteles

Aristóteles naceu en Estaxira no 384 a.C. Era macedonio, fillo dun médico amigo do rei de Macedonia. Quedou orfo e foi estudar a Atenas, á Academia de Platón, onde pasou 20 anos. Fíxose discípulo e amigo de Platón, quen deixou pegada no seu pensamento e preocupacións filosóficas. Conforme Aristóteles madura, o seu pensamento vaise distanciando das teses platónicas e chega a ser moi crítico. Á morte de Platón, con 37 anos, marcha de Atenas. No 343, Filipo de Macedonia chama a Aristóteles para que sexa mestre do seu fillo Alexandre, de 13 anos, quen moi pronto se fai rexente de Macedonia pola ausencia do seu pai, e Aristóteles acompáñao en moitas das súas expedicións militares. No 336 morre Filipo e Alexandre sucédeo, quen termina de someter e pacificar Grecia no 335. Aristóteles volve a Atenas e funda a súa propia escola, o Liceo. No 323 morre Alexandre e hai en Atenas axitación antimacedónica. Aristóteles séntese en perigo e decide refuxiarse na illa de Eubea. Alí morrerá pouco despois, aos 62 anos.

Crítica da filosofía platónica

A crítica que Aristóteles fai a Platón é a seguinte:

• As ideas non fan falta e, ademais, complican innecesariamente a solución. O propio Platón realiza unha análise da súa filosofía e mostra os defectos da teoría das ideas.
• Platón "duplica" o mundo, xa que para explicar o sensible fala do intelixible. Agora hai que explicar dous mundos en lugar dun. Ademais, se as ideas están separadas, non poden ser a esencia das cousas.
• As ideas non explican os cambios nin transformacións do mundo sensible, xa que están separadas del. Aristóteles cre que é máis importante explicar a physis, algo que non se consegue falando de ideas que non están na propia natureza e que son diferentes a ela, xa que son supostamente inmutables.

Para todo isto, a solución de Aristóteles é que só existen substancias primeiras, como por exemplo Platón e Sócrates, e estes dous teñen en común a esencia ou substancia segunda.

Abstracción

Aristóteles distingue dous tipos de coñecemento: o sensible (sentidos) e o intelectual (entendemento). Pero o seu enfoque biolóxico lévallo a valorar a experiencia sensible, que Platón desprezaba por influencia das matemáticas. Entre o coñecemento sensible e o intelectual hai unha íntima unión, pois o intelixible non pode separarse do sensible. O coñecemento sensible ten por obxecto as substancias individuais que captamos a través da sensación. O coñecemento intelectual recae sobre a esencia intelixible, inmaterial. O paso dos sentidos ao entendemento dáse por medio da imaxinación. O coñecemento é un proceso que parte da sensación, pasa pola imaxinación e acaba no entendemento. Este proceso chámase abstracción.

Transición cara ao mundo helenístico

Aristóteles vive o comezo do Helenismo, o cal marca a decadencia en Grecia e empeza despois de que Alexandre Magno conquiste o mundo coñecido. Alexandre Magno unifica Grecia e logo morre sen descendencia, polo que os seus xenerais se reparten os territorios. Na época clásica, a cidadanía á que pertence cada individuo marca e define a súa identidade: un é ateniense ou espartano antes que grego. Alexandre acaba coa ameaza persa. Dirixe ás súas tropas asumindo todos os riscos. É magnánimo cos pobos conquistados e admirado pola súa capacidade. Plantéase un ambicioso proxecto: o cosmopolitismo, no que todos eran iguais, gregos e bárbaros. Inicialmente hai un rexeitamento dentro do propio exército que o acompaña a ese universalismo. De feito, repróchanlle que case cunha muller persa. Pero para Alexandre xa non hai estranxeiros. A cultura grega esténdese por todo o mundo grego, pero significa a fin da polis.