Antiga Grecia: Xeografía, Historia e Sociedade

Marco Xeográfico da Antiga Grecia

A antiga civilización grega comprendía a península helénica, as illas exeas e xónicas e as costas occidentais de Asia Menor (actual Turquía).

Grecia Continental

Divídese en tres ámbitos principais:

• Grecia setentrional: con rexións como Epiro ou Tesalia.
• Grecia central: onde se atopaban Beocia (capital Tebas) e Ática (capital Atenas).
• Grecia meridional ou Peloponeso: a rexión máis importante era Laconia (capital Esparta).

Grecia Insular

As illas máis importantes eran Creta, Lesbos, Quíos e Chipre.

Costas Occidentais de Asia Menor

Destacan as cidades de Halicarnaso, Troia, Mileto, etc.

O devandito territorio estivo ocupado dende o VI milenio a.C. polos pelasgos. Sobre o 3000 a.C. xurdiu en Creta a cultura cretense ou minoica, que baseaba o seu poderío no comercio e o goberno do mar. Cara ao 1900 a.C. chegaron á península helénica unha serie de pobos indoeuropeos de estirpe e lingua gregas (aqueos, eolios e xonios), que crearon a civilización aquea ou micénica, que acadou o seu máximo auxe no 1400 a.C., tras ocupar Creta. No 1150 a.C. tivo lugar o colapso da civilización micénica a cargo dos dorios, tamén indoeuropeos e de lingua grega, cos que comeza a historia de Grecia.

Co pasar dos séculos, ao primitivo territorio engadíronse outros:

Colonias Mediterráneas

Entre os séculos VIII e VI a.C., moitos gregos abandonaron as súas cidades por problemas económicos e/ou políticos e fundaron colonias ao longo do Mediterráneo, especialmente no sur de Italia (Tarento), Sicilia (Siracusa), Francia (Massilia) e España (Emporion, Rhode).

Monarquías Helenísticas

No século IV a.C., Grecia quedou baixo o dominio de Filipo de Macedonia e máis tarde do seu fillo Alexandre Magno, que conquistou o antigo imperio persa. Cando morreu, os seus caudillos repartíronse os seus territorios e xurdiron as monarquías helenísticas.

Etapas da Historia de Grecia

Idade Escura (1100-800 a.C.)

Coincide co nacemento da civilización doria e supuxo un empobrecemento para Grecia.

Período Arcaico (800-496 a.C.)

Dos feitos acaecidos durante o devandito período, destacamos os seguintes:

• Xurdimento das pólis ou cidades-estado independentes. As máis importantes foron Atenas e Esparta.
• Desenvolvemento comercial e industrial e aparición da moeda (600 a.C.).
• Aparición dos comerciantes e artesáns, que xunto cos campesiños provocaron unha serie de conflitos sociais que supuxeron unha progresiva perda de privilexios das clases superiores.
• Creación do alfabeto grego.
• Construción dos primeiros templos e esculturas.
• Aparición das primeiras manifestacións literarias.

Período Clásico (496-336 a.C.)

É o máis florecente. O protagonismo corresponde a Atenas. A persoa máis destacada foi Pericles. Creou a Liga de Delos (confederación de cidades e illas como protección contra os persas) e impulsou o florecemento cultural de Atenas, que posuía a supremacía naval de Grecia, mentres que Esparta era a gran potencia terrestre. A rivalidade entre ambas as dúas cidades levou á Guerra do Peloponeso (431-404 a.C.), na que gañou Esparta. A situación foi aproveitada por Filipo de Macedonia, que impuxo o seu poder sobre toda Grecia, o que provocou a desaparición das pólis.

Período Helenístico (336-146 a.C.)

Comeza co reinado de Alexandre Magno (336-323 a.C.), quen en pouco tempo se fixo cun inmenso territorio (Anatolia, Siria, Exipto, Mesopotamia e Persia). Despois da súa morte os seus xenerais repartíronse os seus territorios, constituíndo os reinos helenísticos: Macedonia (gobernada polos Antigónidas), Exipto (os Tolomeos) e Siria (os Seleucidas).

Os devanditos reinos funcionaban como monarquías absolutas, nas que o rei recibe culto divino e o territorio que dominan é considerado propiedade privada do monarca. O rei axúdase dunha reducida clase dominante. O poder baséase nunha poderosa burocracia e nun exército mercenario. As monarquías helenísticas favoreceron a vida urbana e un gran desenvolvemento do comercio. A cultura pasou a cidades como Antioquía, Pérgamo e Alexandría, onde se atopaba unha famosa biblioteca.

No 146 a.C., Grecia foi conquistada por Roma e pasou a ser provincia romana.

O Grego

Procede do indoeuropeo, falado supostamente por unha serie de pobos do mesmo nome procedentes da estepa rusa, que se asentaron en Europa e Asia en sucesivas migracións.

En época histórica, o grego estaba dividido en varios dialectos, dos que destaca o xónico-ático, falado en Atenas no século V a.C. e considerado como grego clásico. Tras a constitución do imperio de Alexandre Magno impúxose a lingua común grega.

A Sociedade Grega: As Pólis

As Pólis

Eran cidades-estado independentes, con autonomía política e autosuficiencia económica; formadas por unha cidade, aldeas e territorios circundantes.

Creáronse no século VIII a.C.

As que tiveron máis protagonismo foron Esparta, Atenas, Tebas e Corinto. As formas de goberno das pólis foron de diversa índole.

Atenas

Houbo varias formas de goberno sucesivas:

• Oligarquía: o poder político estaba en mans dos aristócratas.
• Tiranía: forma de goberno unipersoal. O tirano (ex. Pisístrato, Hipias), facíase co poder pola forza ou mediante engano, contentando ao pobo cunha serie de melloras. Tras a caída de Hipias, Clístenes fíxose co poder e iniciou unha serie de reformas que frearon o poder dos aristócratas e prepararon o camiño á democracia.
• Democracia: o goberno está en mans da asemblea dos cidadáns. Acadou a madurez con Pericles (445-429 a.C.).

Esparta

A forma de goberno que perdurou foi a mestura de oligarquía e diarquía (dous reis).