Acto administrativo: elementos, clases, nulidad y convalidación

Acto administrativo

Un acto administrativo defínese como un acto jurídico unilateral da Administración, distinto do regulamento, que consiste nunha declaración.

Elementos do acto administrativo

En canto aos seus elementos, son:

Elemento subxectivo

O acto administrativo debe proceder do titular apto do órgano competente da Administración pública competente, para o cal se exixen tres requisitos:

• Que proceda dunha entidade de dereito público con capacidade e competencia para ditalo.
• Que proceda dun órgano competente, obxectiva, funcional e territorialmente, para ditalo. Así, o artigo 47 da Lei 39/2015 dispón que: "Los actos de las Administraciones públicas son nulos de pleno derecho en los casos siguientes: Los dictados por órgano manifiestamente incompetente por razón de la materia o del territorio."
• Aptitude do titular do órgano fronte ao órgano (cando o seu titular estea adscrito ao mesmo) e fronte aos interesados (sempre que non concorra ningún motivo de abstención).

Elemento obxectivo

O contido do acto administrativo debe ser, como todo acto xurídico:

• Posible e lícito, ou sexa, axustado ao ordenamento xurídico. Segundo o artigo 47, son nulos: "Los que tengan un contenido imposible"; "Los que sean constitutivos de infracción penal o se dicten como consecuencia de ésta"; e os demais supostos previstos na lei.
• Determinado ou determinable.
• Adecuado aos fins que persegue e axustado ao ordenamento xurídico.

Elemento causal

Inclúe dous elementos:

• A constatación do presuposto de feito que xustifica que o acto se dite.
• A causa en sentido estrito, que é a adecuación ou congruencia do acto co fin que nel se persegue.

Elemento teleolóxico

De xeito que, se a Administración exercita a potestade para un fin diferente do predeterminado polo dereito, falamos de arbitrariedade ou desviación de poder.

Clases de actos administrativos

Podemos facer referencia aos seguintes criterios:

• Reglados e discrecionais, segundo procedan do exercicio dunha potestade reglada ou discrecional.
• Favorables ou de gravame, en función de se amplían a esfera xurídica dos particulares ou a restrinxen.
• Singulares e xerais, segundo se dirixan a unha pluralidade de suxeitos ou situacións indeterminadas ou a un suxeito concreto ou situación específica.
• Internos ou externos, segundo se proxecten "ad extra" ou "ad intra".
• Actos constitutivos e declarativos, segundo creen, modifiquen ou extingan relacións ou situacións xurídicas ou simplemente se limiten a constatalas.
• Actos provisionais, que establecen unha situación xurídica provisional, susceptible de ser corrixida pola Administración antes de resolver definitivamente sobre o asunto, pero que actualmente se entenden subsumidos dentro dos actos de trámite.

Os actos de trámite son aqueles que impulsan, desenvolven, preparan e promoven os expedientes e procedementos administrativos e a súa ulterior decisión, como por exemplo ditames, consultas e informes que, como regra xeral, son facultativos e non vinculantes.

Os actos definitivos ou resolutorios son aqueles que poñen fin ao procedemento administrativo, decidíndoo, se ben non todos os actos definitivos poñen fin á vía administrativa, xa que, respecto a algúns, pódese interpoñer recurso de alzada.

Nulidade e anulabilidade

Esta disconformidade pode vir da lei ou invalidez por:

• Faltar algún elemento esencial para a formación do acto ou negocio xurídico (inexistencia).
• Celebrarse un acto vulnerando un mandato ou prohibición legal (nulidade de pleno dereito).
• Existir un vicio ou defecto do acto (nulidade relativa ou anulabilidade).

Efectos da nulidade de pleno dereito

• Imposibilidade de converxencia, só predicable dos actos anulables.
• A suspensión automática da executividade do acto nulo de pleno dereito cando é impugnado alegando esta nulidade.
• A posibilidade de que a Administración declare de oficio a nulidade, previo ditame favorable do Consello de Estado ou órgano consultivo equivalente da comunidade autónoma. En cambio, tratándose de actos anulables, a Administración debe declaralos lesivos para o interese público e, posteriormente, impugnalos ante a orde xurisdicional contencioso-administrativa.
• Os efectos da declaración son ex tunc, é dicir, desde a data en que o acto se ditou. En cambio, a anulabilidade produce efectos ex nunc, é dicir, desde a data en que se declara.

Anulabilidade e convalidación (artigos 48 a 52)

Artigo 48. Anulabilidade

1. Son anulables os actos da Administración que incorran en calquera infracción do ordenamento xurídico, incluso a desviación de poder.

2. Non obstante, o defecto de forma só determinará a anulabilidade cando o acto carezca dos requisitos formais indispensables para alcanzar o seu fin ou dea lugar á indefensión dos interesados.

3. A realización de actuacións administrativas fóra do tempo establecido para elas só implicará a anulabilidade do acto cando así o imponha a natureza do termo ou prazo.

Efectos

• Os actos que estean mancados dos requisitos formais non indispensables para alcanzar a súa finalidade e que non orixinen indefensión.
• As actuacións administrativas realizadas fóra do tempo establecido para elas, que só implicarán a anulabilidade do acto cando así o impoña a natureza do termo ou prazo.
• A actuación de autoridades e persoal ao servizo das AAPP cando concorran motivos de abstención, que non implicará necesariamente a invalidez dos actos en que interviñeran, sen prexuízo, no seu caso, da responsabilidade.

Artigo 50. Conversión de actos viciados

Os actos nulos ou anulables que, sen embargo, conteñan os elementos constitutivos doutro distinto producirán os efectos deste.

Artigo 51. Conservación de actos e trámites

O órgano que declare a nulidade ou anule as actuacións disporá sempre a conservación daqueles actos e trámites cuxo contido se mantivese igual de non cometerse a infracción.

Artigo 52. Convalidación

1. A Administración poderá convalidar os actos anulables, subsanando os vicios de que adoezan.

2. O acto de convalidación producirá efecto desde a súa data, salvo o disposto no artigo 39.3 para a retroactividade dos actos administrativos.

3. Se o vicio consistise en incompetencia non determinante de nulidade, a convalidación poderá realizarse polo órgano competente cando sexa superior xerárquico do que ditou o acto viciado.

4. Se o vicio consistise na falta dalgunha autorización, poderá ser convalidado o acto mediante o outorgamento da mesma polo órgano competente.